Op een eerder geschreven blog kregen wij een reactie van een moeder. De moeder schreef dat ze het volgende te horen krijgt van de leerkracht van haar kind:

“Hoogbegaafde kinderen moeten leren dat het leven niet altijd zo gaat als ze willen. Soms is het eventjes saai en kun je daarna weer wat leuks doen. Ze hebben uit zichzelf al zo’n brede interesse, maar de saaie taken moeten ook gebeuren.”

Vervolgens was de vraag van de moeder aan ons:

“Ja, ik snap het. Maar ‘saaie taken doen’ gebeurt echt heel vaak in het onderwijs. Hoe leggen jullie dit uit aan onwetende leerkrachten? Ik ben benieuwd.”

We herkennen de vraag. Wij krijgen deze vraag ook van leerkrachten tijdens het geven van studiedagen op scholen. Het klinkt meestal vergelijkbaar: ‘ja, maar, ze moeten ook leren saaie dingen te doen toch?’

Stap 1: wat is saai

Wat betekent het woord ‘saai’ eigenlijk? Wat moeten (alle) leerlingen op school dan ondergaan? Ik zocht het woord saai op en kwam op puzzelwoorden uit. Deze woorden geven een beeld wat we onder het woord ‘saai’ kunnen verstaan.

Puzzelwoorden voor het woord saai zijn bijvoorbeeld: vervelend, oninteressant, eentonig, gewoon, langdradig, afgezaagd, afstompend, ellendig, langzaam, duf, stom, traag, lastig, vermoeid, ellendig, monotoon, geesteloos, geestdodend, slaapverwekkend.

Wat willen we leerlingen leren als het gaat om de uitspraak ‘ze moeten ook saaie dingen doen’? Willen we ze dan eentonig werk laten doen? Willen we ze langzaam, traag werk laten doen? Willen we ze monotoon, geesteloos of geestdodend werk laten doen? Willen we ze oninteressant werk laten doen? Willen we ze lastig werk laten doen?

Het is van belang bewust te worden wat je bedoelt met: saai werk laten doen. Ik neem aan dat de leerling niet zomaar willekeurig saai werk moet doen. Het saaie werk moet een (onderwijs) nut hebben.

Bewustwording:

  • Het leren van woordjes is saai maar kan nuttig zijn voor het leren van een taal.
  • Het herhalen van lesstof, dat je al uitstekend beheerst, is saai en niet (of zelden) nuttig.

NB. In de puzzelwoorden staat ook het woord ‘lastig’. Een leerling kan werk lastig vinden en dan saai noemen. Onderaan mijn blog in de ‘PS’ ga ik hier op in: want hier heb ik wel een bewuste keuze in gemaakt voor dit blog.

Stap 2: niveaus van saai

Er zijn verschillende niveaus saai. Zeg maar: je kunt differentiëren in saaiheid. Als je kijkt naar de verschillende schoolniveaus in het VO, dan heb je binnen het Vmbo, Havo, Vwo en gymnasium overal taken die saai zijn. Je kunt je echter voorstellen dat de saaie taak voor een gymnasium leerling een hele uitdagende taak voor een Vmbo leerling kan zijn. En andersom. Dat de uitdagende taak voor een Vmbo leerling een hele saaie taak is voor een gymnasium leerling.

Dit geldt ook in het basisonderwijs. Het reguliere curriculum is gericht op de Vmbo-t leerling. Dit is het gemiddelde aangeboden niveau. Veel taken zijn voldoende uitdagend voor leerlingen van dit niveau: er is een beetje saai werk, maar de rest ligt op niveau. Voor een (hoog)begaafde leerlingen is er een heleboel saai werk en met een beetje geluk ligt er een klein beetje op niveau. Dit is dus een wereld van verschil.

Bewustwording:

  • Als het reguliere aanbod gericht is op gemiddeld begaafd niveau, dan heeft de gemiddeld begaafde leerling een uitdagend aanbod (80%) met een beetje saai werk (20%).
  • De hoogbegaafde leerling heeft een saai aanbod (80%) met een beetje uitdagend werk (20%). Dit laatste is geen evenwichtige, eerlijke verdeling en dus geen passend onderwijs.

Stap 3: motiverend saai

Ik mag hopen dat het niemands bedoeling is dat een leerling saai werk moet doen ook al raakt de leerling hier volledig gedemotiveerd en depressief van. Ergens moet het saaie werk uitzicht bieden op voldoening. Dit is wat we feitelijk bedoelen met de zin: iedereen moet wel eens saaie dingen doen. Leerkrachten en ouders zitten hier op één lijn.

Je hebt motivatie nodig om saaie dingen te kunnen doen. We raken gemotiveerd van prettige gevoelens en we raken gedemotiveerd van onprettige gevoelens. Motivatie is dus het ervaren van óf uitzicht hebben op prettige gevoelens binnen een redelijke termijn. Ervaren we langdurige onprettige gevoelens, dan kan motivatie uitzichtloos worden. Demotivatie, onderpresteren en depressie liggen dan op de loer.

Het uitzicht op voldoening kent een tijdspanne en is soms aan leeftijd gebonden. Een volwassen wetenschapper kan mogelijk maanden of jaren saai werk doen met het uitzicht op een promotie. Een kind zal op een kortere termijn de voldoening willen ervaren van het saaie werk.

Bewustwording:

  • Het doen van de afwas is saai en biedt op de korte termijn uitzicht op voldoening.
  • Het volgen van een regulier onderwijsprogramma gedurende 8 jaar, wat de leerling beheerst in 4 jaar, is voor de leerling géén redelijke termijn met uitzicht op voldoening. Het is 4 jaar (!!) wachten op voldoening.

Wil je een heel klein beetje ervaren hoe een hoogbegaafde leerling het reguliere schoolprogramma volgt? Probeer dan eens deze tip die ik van Celesta ontving.

Zoek een leuke film uit en kies een rustige avond uit, zodat je niet gestoord wordt. Ga de film kijken, na 5 minuten zet je de film stil en je spoelt de film 3 minuten terug. Kijk dan weer 5 minuten om vervolgens de film weer 3 minuten terug te zetten en weer 5 minuten te gaan kijken. Blijf zo door gaan tot je de film helemaal hebt gezien. 

Blijf jij gemotiveerd om de film af te kijken, dwaal je af, raak je gefrustreerd of iets anders? Welke fijne (gemotiveerd) of onprettige emoties (gedemotiveerd) ervaar je?

Stap 4: saai moet of zijn we handelingsverlegen

We kunnen nog op allerlei vlakken de diepte in over ‘saai werk doen’. Maar dan wordt het blog te lang. Dus we gaan naar een afsluiting.

In de overtuiging ‘saai hoort erbij’ hoor ik soms in de toon ook nog iets anders: wil je echt bewust dat de leerling saaie dingen doet of ben je handelingsverlegen in wat je anders kunt aanbieden? Dit laatste kan je onbewust tussen de regels laten doorklinken en daar gaan ouders van hoogbegaafde kinderen op reageren.

Jouw boodschap ‘ze moeten saaie dingen doen’ komt dan niet over. Je geeft feitelijk de boodschap: ik zou niet weten hoe ik dit anders moet doen of wil doen. Omdat ik niet weet wat ik moet bieden, omdat ik het te druk heb, omdat ik geen klik heb met de leerling, omdat ik helemaal niet geloof in hoogbegaafdheid bij deze leerling, omdat ik controle wil houden, omdat ik…….

Bewustwording:

  • Ik kan uitleg geven bij de zin ‘soms moeten ze ook leren saaie dingen te doen’.
  • Ik laat zien dat ik rekening hou met het de koppeling saai maar wel nuttig.
  • Ik bied op hoog niveau werk aan en ik hou balans in uitdagend (80%) en nuttig saai werk(20%) binnen het curriculum.
  • Ik zorg voor de koppeling saai & op redelijke termijn voldoening, zodat de leerling wel gemotiveerd naar school blijft komen.

Dit klinkt toch anders dan: ‘ze moet nu eenmaal ook saaie dingen in het leven doen’.

Meer weten en leren? Kijk eens naar onze opleiding of vraag informatie over scholingsdagen.

 

Dan nu de PS. Dit blog is door heel veel mensen gezien en gedeeld. Eén van de reacties is: ja, maar, er zijn leerlingen die zeggen dat het werk saai is, maar ze vinden het dan lastig of moeilijk. lk ben bekend met dit gegeven. Het is ook één van de puzzelwoorden die ik aan het begin van mijn blog noem. Maar de vertaling ‘lastig’ is voor nu niet de essentie van dit blog.
In de praktijk merk ik namelijk op dat steeds makkelijker wordt gereageerd met: ‘aha, de leerling zegt dat het saai is, dan bedoelt hij / zij dus dat het moeilijk is.’ Het risico is vervolgens dat we niet echt luisteren naar de leerling & de behoeftes (en geen passend onderwijs). Het wordt de laatste tijd iets te makkelijk gezegd ‘saai = lastig’, dat merk ik op. In dit blog ga ik dus bewust in op de veel (meer) voorkomende situatie dat het werk dus echt saai is. In een ander blog zal ik een keer ingaan op de koppeling ‘saai’ en ‘moeilijk’ of de koppeling ‘saai’ en ‘doorzetten’. Voor nu vind ik het eerst van belang, dat er bewustwording komt dat het werkelijk niet saai is en geen leerbehoeftes over het hoofd worden gezien.

Heel fijn als je de informatie deelt!